Pierwszy kwartał systemu kaucyjnego pod lupą ekspertów – wnioski z 3. Seminarium Kaucyjnego

Ilustracja nadesłana (przez Public Affairs & Corporate)

Fundacja RECAL we współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą zorganizowała 3. Seminarium Kaucyjne. To kolejna odsłona merytorycznej debaty pomiędzy przedstawicielami rządu, parlamentu, branży oraz operatorów systemu kaucyjnego. Eksperci wskazywali zarówno na potrzebę zwiększenia bazy recyklomatów i uproszczenia procesu zwrotu opakowań dla konsumentów w sieciach handlowych, jak i na konieczność usprawnienia logistyki oraz przeciwdziałania dezinformacji.

Największy system kaucyjny w Europie

Polski system kaucyjny, obowiązujący od 15 października 2025 roku, funkcjonuje w pełnym wymiarze od 1 stycznia bieżącego roku. Pod względem ilości opakowań kaucjonowanych jest największym tego typu rozwiązaniem w Europie. Polska posiada ogromny potencjał, by stać się wzorem w zakresie wdrażania systemu kaucyjnego dla innych krajów europejskich.

„Od 1 stycznia 2029 roku rządy krajowe muszą wdrożyć system kaucyjny, więc wyraźnie widać, że Polska wyprzedza ten harmonogram. Znajduje się w silnej grupie krajów, w których DRS został już wprowadzony'' – zaznaczył Andy Doran, Director Packaging Group, European Aluminium.

Aluminium pozostaje jednym z najbardziej wartościowych surowców w systemach kaucyjnych w całej Europie. Jednak warunkiem wysokiej efektywności recyklingu tego materiału jest zabezpieczenie jakości surowca już na etapie zbiórki.

„Aluminium to materiał, którego właściwości nie zmieniają się pomimo wielokrotnego recyklingu. Ten powtarzalny recykling jest czymś, co DRS może umożliwić dzięki zbiórce wysokiej jakości" – dodał Andy Doran, Director Packaging Group, European Aluminium.

Tymczasem niektóre praktyki stosowane przez część dostawców technologii zwrotomatów prowadzą do istotnych strat surowca. W wyniku nadmiernej kompresji lub strzępienia puszki ulegają degradacji, co skutkuje powstawaniem drobnych fragmentów metalu, niezwykle trudnych do odzyskania w dalszych etapach łańcucha logistycznego.

„Przy skali kilkudziesięciu tysięcy ton wprowadzonych puszek, 3-procentowy ubytek masy generuje rocznie kilkanaście milionów złotych strat finansowych. Zastosowanie kompresji zamiast technologii cięcia pozwala uniknąć powstawania drobnych fragmentów aluminium, które są bardzo trudne do wyłapania w całym łańcuchu logistycznym" – zwrócił uwagę Jacek Wodzisławski, Prezes Fundacji RECAL.

500 mln zebranych opakowań – podsumowanie obowiązującego systemu kaucyjnego w Polsce

Podczas 3. Seminarium Kaucyjnego eksperci podsumowali główne cele i dotychczasowe doświadczenia z jego funkcjonowania.

„System kaucyjny jest elementem gospodarki obiegu zamkniętego, która realizuje dwa rodzaje celów – środowiskowe i ekonomiczne. Pierwszy odpowiada za oszczędność zasobów i dbałość o nasze środowisko i przyszłe pokolenia. Drugi, pozwala osiągnąć realne oszczędności, sprzyja bezpieczeństwu surowcowemu państwa, odpowiada za rozwój nowych sektorów gospodarczych i tworzenie nowych miejsc pracy" – podkreśliła Anita Sowińska, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Przedstawiono też pierwsze szacunki dotyczące liczby zebranych opakowań w ramach systemu kaucyjnego.
„W połowie marca szacowaliśmy, że zebraliśmy około 300 milionów opakowań. Przyjmujemy, że obecnie jest to nawet już pół miliarda zebranych opakowań. Jesteśmy na dobrej drodze do realizacji celów selektywnej zbiórki" – podsumowała Anita Sowińska, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Budowa polskiego systemu kaucyjnego przebiega etapami i ma charakter ewolucyjny. W Polsce wciąż rośnie liczba recyklomatów. Obecnie najwięcej opakowań konsumenci oddają w sklepach.

„Jednostki handlowe sukcesywnie rozwijają sieć punktów zbiórki. Inwestują zarówno w automaty do zwrotu opakowań, jak i organizują zbiórkę manualną, często wspieraną przez rozwiązania typu smart bin, które odciążają pracowników sklepów. Według naszych danych obecnie funkcjonuje około 6,5 - 8 tysięcy kaucjomatów. Z umiarkowanie ostrożnych prognoz Kaucja.pl wynika, że do końca roku liczba ta wzrośnie do 12 - 13 tysięcy urządzeń, przy potencjale rynkowym szacowanym na 25 - 30 tysięcy. Oznacza to, że proces przygotowania infrastruktury zbiórki jest w toku i dynamicznie postępuje" – podkreślił Piotr Okurowski, Prezes Zarządu, Kaucja.pl – Krajowy System Kaucyjny S.A.

System kaucyjny w Polsce - co jeszcze wymaga pracy?

System kaucyjny może odnieść sukces tylko przy realnym zaangażowaniu konsumentów w całej Polsce. Eksperci zwrócili uwagę na potrzebę usprawnienia działania systemu, wspierania pozytywnej komunikacji i zachęcania Polaków do uczestniczenia w procesie.

„Musimy zrobić wszystko, aby ułatwić klientom podejmowanie mikrodecyzji. Konieczne jest uproszczenie procesu, tak aby był on dla klientów przyjemny i intuicyjny. Sklepy w innych krajach już ze sobą konkurują w tym zakresie i można się spodziewać, że ten trend pojawi się również w Polsce" – zaznaczyła Anita Sowińska, Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Klimatu i Środowiska.

Po pierwszym kwartale funkcjonowania systemu kluczowy staje się również dalszy rozwój punktów odbioru poza handlem, które odciążą sklepy i przejmą część strumienia opakowań. Należy pamiętać, że system kaucyjny obejmuje nie tylko automaty. Manualna zbiórka skutecznie uzupełnia zbiórkę automatyczną i odpowiada na realne potrzeby rynku.

„Model oparty głównie na handlu był dobrym początkiem, ale jeśli system kaucyjny ma być naprawdę wygodny i powszechny, musi wyjść poza sklepy. Inne punkty zbiórki tzw. pozahandlowe, nie powinny być tylko uzupełnieniem – mają realny potencjał, by przejmować część strumienia opakowań tam, gdzie toczy się codzienne życie.

Jednocześnie ich rozwój musi iść w parze z jakością i bezpieczeństwem. Kluczowe jest nie tylko przyjęcie opakowania, ale jego właściwa weryfikacja i sposób przetwarzania, w tym kontrolowana kompresja. To właśnie na tym etapie rozstrzygają się kwestie bezpieczeństwa użytkownika i jakości surowca" – powiedział Sławomir Gnalicki, Prezes Zarządu, Czysta Polska Recyklomaty Sp. z o.o.

Centra rozliczeniowe stają się krytycznym elementem stabilności systemu. Zwrócono uwagę na potrzebę dalszego rozwoju mocy przerobowych, standaryzacji procesów oraz zapewnienia sprawnych i przejrzystych rozliczeń.

„W pierwszym półroczu działania systemu widać wyraźnie, że w skali kraju dominuje zbiórka manualna, dlatego kluczowe znaczenie ma sprawna logistyka i szybkie przekazywanie zebranych butelek i puszek do centrów zliczeniowych. To rozwiązanie pełni funkcję swoistego „dużego RVM" dla mniejszych placówek, które nie inwestują w automaty zwrotne, a jednocześnie pozwala utrzymać ciągłość systemu. Rozlokowaliśmy w Polsce 11 takich centrów w sposób, który ogranicza zbędny transport i jego wpływ na środowisko. Dziewięć z nich już działa i obsługuje także innych operatorów" – zaznaczył Rafał Łyczek, Pełnomocnik Zarządu ds. Rozwoju Reselekt S.A.

Poruszono również kwestię voucherów tj. bonów wystawianych przez recyklomaty. W praktyce w sklepach spotyka się okres ich ważności wynoszący do 30 dni. W trakcie seminarium pojawiły się głosy postulujące potrzebę wydłużenia terminów ważności voucherów.

„30-dniowy okres ważności vouchera nie wynika z założeń operatorów systemu i nie stanowi naszego oczekiwania. Jako spółka dążymy do tego, aby system kaucyjny był przejrzysty oraz budował zaufanie konsumentów.

Wprowadzanie ograniczeń w postaci krótkiego terminu ważności voucherów oceniamy jako działanie krótkowzroczne. Kaucja.pl rozlicza się za każdy wykorzystany voucher bez narzucania ram czasowych. Konsument, który zakupił produkt, zgromadził opakowania i zwrócił je do punktu handlowego, powinien mieć pełne prawo do odzyskania wpłaconej kaucji bez żadnych ograniczeń" – podkreślił Piotr Okurowski, Prezes Zarządu, Kaucja.pl – Krajowy System Kaucyjny S.A.

Eksperci zasygnalizowali również wzrost dezinformacji w zakresie systemu kaucyjnego. W Ministerstwie Klimatu i Środowiska planowane jest utworzenie zespołu z udziałem przedstawicieli NASK, do którego będzie można zgłaszać przypadki dezinformacji.

„Bardzo prosto jest sfotografować worki leżące przy automacie i puścić to w sieć, nie sprawdzając, czy zostały odebrane 5 minut później. Krytyka w social mediach jest prosta, a algorytmy i boty ją zwielokrotniają. Choć całkowite wyeliminowanie tego zjawiska nie jest możliwe, podejmowane są działania mające na celu jego ograniczanie. To ważne, aby nie stracić zaufania konsumentów co do słuszności działania systemu kaucyjnego" – zaznaczył Jakub Ogórek, Prezes Zarządu, Polski System Kaucyjny S.A.

Partnerzy seminarium:

- Kaucja.pl Krajowy System Kaucyjny S.A.
- PSK Polski System Kaucyjny
- Reselekt S.A.
- RVM Systems
- Czysta Polska Recyklomaty Sp. z o.o.

(gz)